Tác dụng dược lý
Cà phê và trà là hai thức uống phổ biến ở nhiều nước. Để có cà
phê bột, người ta đem rang hạt của quả cà phê và đem xay, ngày nay có loại được
chế biến thành bột tan trong nước. Trong quá trình rang cà phê, một lượng nước
bay hơi (khoảng 18%), đường có trong hạt bị caramel hoá làm hạt cà phê sậm màu
thành nâu đen, đồng thời có sự biến đổi hoá học làm cà phê có mùi vị rất đặc
biệt, dễ quyến rũ.
Tác dụng gây hưng phấn của cà phê là do chứa các hợp chất mà
thành phần cơ bản là cafein, với hàm lượng 0,7- 2%, ít hơn so với trà (chè) ở
mức 2-3%. Tuy nhiên, một ly cà phê có tác dụng kích thích mạnh hơn vì sử dụng
đến 10-15g bột cà phê chứa khoảng 100mg cafein, còn một ấm trà có ít cafein hơn.
Cafein có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương, làm cho tỉnh táo, kích
thích khả năng làm việc, nhất là làm việc bằng trí óc, tăng cường hoạt động cơ
và sự phối hợp hoạt động.
Tác dụng kích thích tỉnh táo của cafein được sử dụng rộng rãi:
ngoài trà, cà phê là thức uống thông dụng, nhiều loại nước giải khát khác như
nước ngọt có gas, nước tăng lực đều có chứa cafein. Cafein còn được dùng làm
thuốc, là thành phần của nhiều thuốc trị cảm, đau nhức, giúp tăng cường tác dụng
giảm đau của paracetamol, aspirin hoặc làm giảm tác dụng gây buồn ngủ của thuốc
kháng histamine trị dị ứng.
Cà phê cũng còn được xem là có giá trị dinh dưỡng, với 12%
lipit (chất béo), 12% protit (chất đạm), 4% chất khoáng - nhiều nhất là kali và
magie. Pha với đường và sữa, giá trị dinh dưỡng của Cà phê được nâng
lên.
Cà phê : uống phải đúng cách
Cafein có tác dụng trên hệ thần kinh trung ương và cả hoạt động
của hệ thống tim mạch. Vì vậy, ở một số người, uống cà phê sẽ làm tim đập nhanh
hơn, nhức đầu, run tay, cảm thấy bất an. Cho nên những người bị rối loạn tim
mạch nên cẩn thận, nếu thấy bị ảnh hưởng xấu thì không nên uống nữa.
Cafein có tác dụng lợi tiểu, nếu uống ban đêm thì ngoài khó ngủ
do bị kích thích lại phải thức giấc đi tiểu đêm. Do vậy nên uống cà phê vào ban
ngày, đặc biệt uống vào buổi sáng là tốt nhất. Mỗi ngày uống một tách (khoảng
200ml) là tốt, hoặc 2 - 3 tách chia đều sáng chiều.
- Cafein có tác dụng kích thích làm tăng tiết axit dịch
vị. Vì vậy tránh uống cà phê vào lúc bụng trống để bảo vệ niêm mạc dạ dày, nhất
là những người đã sẵn yếu dạ dày. Uống cà phê vào buổi sáng mà bụng trống, không
ăn điểm tâm cũng có hại cho sức khoẻ. Để phù hợp với thị hiếu và tình trạng sức
khoẻ của nhiều người, thị trường đã có loại cà phê lấy bớt hoặc lấy hết
cafein.
- Tuỳ theo mỗi cá nhân mà cách uống cà phê khác nhau. Có người
thích uống cà phê đen không đường để tận hưởng vị đắng, mùi vị đặc biệt của nó.
Có người thích uống cà phê với sữa. Cách nào cũng tốt, miễn sao phù hợp với điều
kiện của mình, như người bị bệnh tiểu đường mà chỉ uống cà phê không thôi thì
rất tốt, nhưng người đang cần năng lượng thì nên uống cà phê với đường hoặc
sữa.
- Cafein có thể gây tương tác với một số dược phẩm như làm mất
tác dụng của thuốc an thần gây ngủ. Một số kháng sinh fluoroquinolon (như
ofloxacin) uống chung với cà phê sẽ làm tăng tác dụng kích thích của caffeine
(gây tim đập nhanh, khó chịu, mệt mà có người lầm tưởng ngộ độc). Vì vậy, tránh
uống cà phê chung với thuốc (uống thuốc tốt nhất là dùng nước lã đun sôi để
nguội).
- Cà phê hấp dẫn người uống không chỉ vì tác dụng của caffeine
mà còn do mùi vị. Vì vậy, người ta đã thêm các chất, hương liệu trong quá trình
chế biến cà phê để tạo nên vị đắng, mùi vị đặc biệt của cà phê cho dễ bán. Nếu
người nào đó uống cà phê sau đó bị say, đỏ người thì có thể đã bị dị ứng với
cafein hoặc một chất có trong cà phê. Tốt nhất nên đổi loại cà phê khác, còn
uống loại nào cũng bị như vậy thì không nên uống cà phê nữa.
- Đối với các bạn sinh viên học sinh, không nên lạm dụng cà phê
(kể cả trà đậm) cho việc thức đêm học thi. Do không tổ chức học tập, nghỉ ngơi
hợp lý nên có một số bạn trẻ gần tới ngày thi mới học dồn, học nén và nhờ đến cà
phê thật đậm để tỉnh táo “gạo” bài. Nên lưu ý, mệt mỏi và buồn ngủ là dấu hiệu
cho biết cơ thể cần nghỉ ngơi. Dùng cà phê để cặp mắt mở trao tráo chỉ là sự
đánh lừa, thực chất cơ thể vẫn mệt mỏi. Uống cà phê để thức đêm dài ngày rất có
hại cho sức khoẻ, đặc biệt hại cho trí não.
Cà phê có gây nghiện như ma tuý?
Gây nghiện có nghĩa là “bị lệ thuộc vào chất nào đó, không thể
bỏ mà phải tiếp tục dùng, nếu không dùng thì thấy rất khó chịu hoặc bị rối loạn
trong cơ thể”. Ở đây cần phân biệt chất gây nghiện tạo ra hai loại lệ thuộc: lệ
thuộc thể chất và lệ thuộc tâm lý.
Cafein là chất gây nghiện nhưng thuộc loại nhẹ, tức là chỉ gây
lệ thuộc tâm lý. Người đã nghiện cà phê tới cữ mà không có cà phê uống sẽ cảm
thấy khó chịu, uể oải, bần thần, thậm chí mệt mỏi. Loại lệ thuộc tâm lý này
không gây nguy hại như nghiện ma tuý, bởi vì nghiện ma tuý gây lệ thuộc tâm lý
và cả thể chất. Thiếu ma tuý, người nghiện sẽ bị rối loạn thể chất trầm trọng,
gây cơn vật vã rất khó chịu đựng được. Còn người nghiện cà phê, nếu quyết tâm
vẫn có thể bỏ được.
Theo Dân
trí |
